Zaterdag (10 mei) is het nationale molen- en gemalendag. Dan zullen ook veel Friese molens geopend zijn voor het publiek
door
Frank Terpstra
voorzitter van het Gild Fryske Mounders
Het Jaar van de Molens 2007 ligt achter ons. Bij het Gild Fryske Mounders (GFM) behaalden 19 leden het molenaarsdiploma. Dit betekent niet dat we nu klaar zijn. Er is voortdurend behoefte aan beginnende molenaars. Maar ook aan een inhoudelijke visie op het molenbehoud.
Het GFM heeft als primaire taak het opleiden van beginnende molenaars. Van een leermeester leert men op toegankelijke doch gedegen wijze een historische molen bedienen. Men ervaart in de praktijk wat er zo mooi is aan het beheren van een molen. Friesland kent veel poldermolens in het open veld.
De huidige tijd kenmerkt zich door een overdreven financiële benadering van allerlei zaken. Ook van zaken die je helemaal niet in geld kunt uitdrukken. Dit valt bijvoorbeeld op als men het heeft over het verzekeren van monumentale molens. Het waardevolle van een monument als een molen zit nu juist in de specifieke, onvervangbare historische onderdelen en bouwmassa. Die laten zich net zo min verzekeren als het weer.
De maatschappij kiest bewust ervoor waardevolle cultuurhistorische objecten, waaronder molens, voor de toekomst te behouden. Dit is vastgelegd in monumentenwetgeving, etc. We kennen ook hier de tekorten aan geld cq. subsidies. Maar is het molenerfgoed wel gered met geld alleen? Nee, kennis en cultuurhistorisch inzicht zijn even nodig.
Molens, het erfgoed in bredere zin, zijn autonome overblijfselen uit het verleden. Het authentieke laat zich niet reproduceren. Het zal bij het uitvoeren van te forse kunstgrepen even onecht (lees: nostalgisch) worden als de façades van Esonstad. Cultuur is niet te koop, maar is onlosmakelijk met onze leefomgeving verbonden. Monumenten houden ons een spiegel voor. Vertellen het verhaal over de ontwikkeling van de menselijke samenleving. Ze zijn de instandhoudingskosten waard, beaamt ook iedere molenbezoeker.
De rijksoverheid decentraliseert de monumentenzorg steeds verder. Meer taken en verantwoordelijkheden komen bij eigenaar en lagere overheden te liggen. Een ander kenmerk van de huidige tijd, naast sturen op louter financiële parameters, is het invoeren van hele pakketten aan procedures en regelgeving. De monumentenzorg, molenbehoud incluis, wordt hiermee ook overspoeld. Gewaakt moet worden, dat procedures en (financiële) korte termijn belangen gaan bepalen wat er met een molen gebeurt.
Met management, het snel ‘dingen voor elkaar krijgen’, verkrijgt men evenmin de verwondering die nodig is. Nieuwsgierigheid en verwondering zijn naast kennis en ervaring namelijk onmisbare eigenschappen om de specifieke cultuurhistorische waarden van een historische molen te leren (her)kennen. Daarom hebben allerlei procedures en normen op zich niet zoveel betekenis bij monumentenzorg. Het gaat juist om wat specifiek is, niet om wat de norm is. Dit vraagt inhoudelijk beoordelingsvermogen en de waan van de dag kunnen overstijgen. Maar ook om passie. Andermaal kwaliteiten die niet in een getal zijn uit te drukken.
Laat de gevorderde vrijwillig molenaars en molenkenners de benodigde kennis en ervaring nu in huis hebben. In de toekomst worden zij daarom van nog groter belang als tot nu toe. Met geld alleen, is het molenerfgoed niet gered. Met management en procedures lukt het evenmin. De oplossing die wel werkt? Zoals bij zoveel sectoren in de Nederlandse samenleving: Herwaardering van voornoemde kennis en ervaring. Het mandaat geven aan deskundige en betrokken molenbeheerders die zichzelf voortdurend blijven ontwikkelen en die openstaan voor verwondering.
Met de actuele ontwikkelingen is het belang van de vereniging Gild Fryske Mounders voor het Friese molenbehoud wel duidelijk. Het uitstroomprofiel van het GFM vormt een kweekvijver voor de benodigde molenbeheerders en molenkenners van de toekomst. Zonder hen zullen de molens verworden tot zielloze, door onkunde gedicteerde karikaturen. Hun waarde is, net als de waarde van het erfgoed, niet in geld uit te drukken.
|
